Tôi từng tin rằng một hệ thống quản trị tốt là một hệ thống có thể vận hành mượt mà như một dòng code được tối ưu: logic, tuyến tính và có thể dự đoán. Trong thế giới của các kỹ sư, chúng tôi ám ảnh với các chỉ số, những biểu đồ Velocity trên Jira, hay những cột mốc Sprint đạt 100% kế hoạch. Chúng phản ánh một thực tế gọn gàng, không tì vết.
Nhưng gần đây, hai câu chuyện thực tế tại doanh nghiệp đã buộc tôi phải nhìn lại toàn bộ kiến trúc quản trị của mình. Tôi nhận ra, đằng sau những con số hiệu suất lạnh lùng luôn tồn tại một dòng chảy ngầm, một biến số mà không thuật toán nào tính toán nổi: Cảm xúc của con người.
Câu chuyện thứ nhất xảy ra trong một buổi Sprint Review. Đội ngũ của chúng tôi đã tạo ra một tính năng đột phá về mặt kỹ thuật, một sản phẩm của sự sáng tạo và cải tiến (innovation) thực sự. Nhưng khi đặt vào bức tranh tổng thể, nó lại đi chệch khỏi tầm nhìn dài hạn và buộc phải trì hoãn. Khi những phản hồi thẳng thắn được đưa ra, tôi nhìn thấy sự sụp đổ hiện rõ trên gương mặt của người Lead feature. Bạn ấy thất vọng. Sự thất vọng ấy không đến từ việc bạn làm sai, mà đến từ việc chúng tôi chưa từng thực sự chia sẻ lăng kính với nhau.
Khi một người Leader thất bại trong việc xây dựng một môi trường đủ thấu cảm để đồng bộ tầm nhìn, họ sẽ để mặc nhân sự của mình tự định hướng bằng lăng kính cá nhân. Ai cũng có lý do cho quyết định của mình, nhưng nếu những lý do đó không được soi chiếu dưới cùng một hệ quy chiếu, sự lệch pha là điều tất yếu. Tầm nhìn doanh nghiệp, hóa ra không phải một tài liệu tĩnh được ghim trên Notion; nó là một trạng thái cảm xúc cần được cộng hưởng và tái định hình liên tục qua từng cuộc hội thoại.
Câu chuyện thứ hai lại mang một sắc thái khác, phổ biến và âm thầm hơn: Bài toán vi quản lý (Micromanagement). Xung quanh tôi, không thiếu những nhà quản lý chọn cách can thiệp vào từng hành vi cục bộ của nhân sự để đổi lấy cái lợi trước mắt – một Sprint gọn gàng, một kết quả tức thời. Đúng, cách đó đem lại hiệu suất ngắn hạn. Nhưng cái giá phải trả là sự chán nản và cạn kiệt năng lượng tinh thần của đội ngũ.
Trong kỹ thuật, nếu bạn ép xung (overclock) một bo mạch liên tục mà không có hệ thống tản nhiệt, phần cứng sẽ sớm cháy rụi. Vi quản lý chính là hành vi ép xung nhân sự. Khi tước đi của họ quyền được "vùng vẫy", được thử sai và tự do kiến tạo, chúng ta đang biến những kỹ sư tài năng thành những cỗ máy thực thi thụ động. Họ bắt đầu cảm thấy những gì mình làm là vô nghĩa, mất đi quyền tự quyết, và một ngày nào đó, hệ thống sẽ sụp đổ khi họ chọn cách rời đi. Đó là lý do tại sao tôi chọn cách nhìn vào kết quả đầu ra và dòng thời gian, thay vì kiểm soát cách họ bước đi. Tự do, trong một chừng mực nào đó, chính là dạng động lực nguyên bản nhất.
Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên mà các AI Agent có thể thực hiện những tác vụ phức tạp với hiệu suất tuyệt đối mà không bao giờ mệt mỏi hay phản kháng. Nếu chỉ cần một dàn máy biết nghe lời, có lẽ con người đã trở nên lỗi thời. Nhưng cốt lõi của tổ chức ở hiện tại vẫn là con người. Tại sao? Vì AI hoạt động dựa trên xác suất và dữ liệu của quá khứ, nó tối ưu hóa những gì đã có. Còn con người, đôi khi chính những cảm xúc tiêu cực như sự khó chịu trước một bất tiện, sự phẫn nộ trước một quy trình cũ kỹ, hay lòng kiêu hãnh của một người thợ lành nghề, lại là khởi nguồn cho những bước nhảy vọt phi tuyến tính. AI không biết đau khổ, nên nó không có động lực để phát minh.
Cho dù trong tương lai, những thực thể nhân tạo có thể học cách cảm nhận môi trường xung quanh, thì ở cương vị một người dẫn dắt ở hiện tại, tôi biết mình không thể điều hành một tổ chức chỉ bằng các dòng lệnh logic thô cứng. Một người Leader có thể xây dựng một dàn Agent để tự động hóa quy trình, nhưng họ vẫn cần sự tương tác cảm xúc để định hướng cho tập thể và cho chính bản thân mình.
Hiệu suất mà không có cảm xúc chỉ là một hệ thống đang tiêu hao năng lượng tự thân để chờ ngày cạn kiệt. Để đi xa, tôi cần những cộng sự thực sự – những người biết vui, biết buồn, biết thất vọng và biết tự ái – chứ không chỉ là những dòng code chạy mượt mà nhưng vô tri.
#EngineeringLeadership #HumanManagement #EmotionalIntelligence #SystemThinking #TechCulture