Brownfield không cần một kiến trúc sư giỏi, nó cần một người chịu khó tháo giày trước khi bước vào nhà
Tôi đang ngồi ăn bún cá, cạnh người yêu, đầu óc thả trôi kiểu không nghĩ gì cụ thể — cái kiểu lười biếng chỉ có được vào giữa trưa. Rồi tự dưng một chuyện cũ trồi lên, tôi ngồi gặm nó lại, và lần này nhìn ra một góc khác hẳn so với lúc nó mới xảy ra.
Chuyện là có một đồng nghiệp, vì lý do công việc, phải rời dự án một thời gian. Lúc quay lại, dự án đã đi xa lắm rồi so với cái ngày bạn ấy rời đi: team lớn hơn, cách phối hợp đã đổi, hệ thống đã khác, requirement cũng chẳng còn như cũ. Bình thường thì đây là lúc người ta ngồi xuống hỏi han, đọc lại, để mình bắt kịp nhịp mới. Nhưng bạn ấy chọn một cách khác: muốn kéo hết mọi thứ về lại y như hồi xưa, cái hồi bạn ấy còn ở đây.
Cái làm tôi khó chịu không hẳn là chuyện muốn làm theo cách cũ. Mà là câu trả lời khi có người giải thích lại: "tôi theo dự án này từ đầu mà, không lẽ tôi không biết". Một câu nghe qua tưởng vô hại, nhưng bên trong nó là một người đang tự khóa mình lại ở một mốc thời gian trong quá khứ, trong khi hiện tại đã trôi đi một quãng rất xa mà người đó chưa buồn ngoái lại nhìn.
Bài này không phải để bới móc chuyện cũ. Tôi kể lại vì nó là cái ví dụ trần trụi nhất cho một cái bẫy mà tôi nghĩ gần như ai làm Team Lead, làm Manager cũng có nguy cơ rơi vào, kể cả tôi — cái bẫy mang tên "tôi mới tới, để tôi sửa lại cho đúng".
Brownfield, đúng nghĩa đen, là một căn nhà đã có người ở
Vui cái là chữ "brownfield" vốn dĩ mượn từ ngành bất động sản: một mảnh đất đã từng được xây dựng, khai thác, để lại dấu vết — khác với "greenfield" là đất trống chưa ai đụng tới. Dân xây dựng khi nhận một brownfield không ai đi thẳng vào đập sạch trong ngày đầu tiên. Việc đầu tiên luôn là khảo sát địa chất, coi nền móng cũ chịu được gì, đường ống điện nước chạy đâu, chỗ nào từng sụt lún và vì sao.
Ấy vậy mà trong ngành phần mềm, một Team Lead mới về brownfield project lại rất hay làm ngược lại: vừa ngồi vào ghế đã muốn vẽ lại kiến trúc, đổi quy trình, đổi luôn cách team làm việc — theo đúng cái khuôn mà mình thấy "chuẩn" từ chỗ cũ. Y hệt một ông thợ mới nhận sửa nhà, chưa kịp hỏi chủ nhà một câu đã đòi đập tường vì "tường này xây sai hướng phong thuỷ".
Vấn đề là cái nhà đó đang có người ở thật. Có người đang nấu cơm trong bếp mình định đập, có người đang ngủ trong phòng mình định gõ. Và họ có lý do để xây nó như vậy, dù lý do đó có khi chính họ cũng không nhớ rõ để giải thích lại cho người mới.
Ba thứ vỡ khi mình đập trước, hỏi sau
Cái giá phải trả khi chọn đập trước hỏi sau, tôi nghĩ nằm ở ba chỗ:
Một là mất sạch cái biết ngầm (tacit knowledge) mà team cũ đã trả giá bằng những lần sự cố, những edge case dị hợm, những "tại sao lại làm z chỗ này mà không làm y cho gọn" mà chỉ người từng sống qua mới nắm được.
Hai là gây xáo trộn không cần thiết cho một đội đang quen nhịp cũ, ngay lúc mình còn chưa kịp xây dựng chút niềm tin nào với họ.
Ba, và cái này tôi thấy nguy hiểm nhất: tối ưu sai chỗ. Sửa cái mình thấy chướng mắt, chứ chưa chắc là cái đang thật sự cản trở dự án hay đội ngũ.
Chưa kể, con người không phải máy, không phải cứ đổi input là output đổi theo ngay tắp lự. Chúng ta còn vận hành bằng cảm xúc, bằng thói quen, bằng niềm tin đã xây qua thời gian. Vội vàng thay đổi khi chưa hiểu sự tình rất dễ sinh ra bias cá nhân — mình áp cái khuôn của mình lên một bức tranh mà mình còn chưa rõ ai vẽ, vẽ lúc nào, và vì sao lại vẽ vậy.
Vậy thì làm gì trước, khi chưa đập gì cả
Nếu quay lại tình huống lúc nãy, và tưởng tượng người đó chọn một cách khác, tôi nghĩ việc đầu tiên đáng ra nên làm là đi tìm người có ảnh hưởng lớn nhất trong team hay dự án đó — không phải để xin phép, mà để ngồi xuống, hỏi thật lòng: mọi người đang vận hành ra sao, ra quyết định kiểu gì, văn hoá team là gì.
Xong bước đó, hoà được vào nhịp chung của team rồi, lúc đó mới bắt đầu đi tìm lỗ hổng và đề xuất cách vá từng chỗ một. Mục tiêu là để team phát triển, để dự án thành công — không phải để mọi thứ theo đúng ý mình cho sướng cái tôi.
Dù là quản lý dự án hay bất kỳ vai trò leader nào, tôi tin việc phải làm luôn là thích ứng linh hoạt, gây ảnh hưởng dần dần, thay vì áp đặt vô lý chỉ vì cái tôi cá nhân. Đứng cùng phía, đứng bên cạnh để hiểu và đồng hành theo đúng thực tế đang diễn ra — chứ không phải đứng trên cao để phán xét xuống.
Về lại quán bún cá
Bài học rút ra từ buổi trưa hôm đó, tôi nghĩ đơn giản vậy thôi: trước khi muốn thay đổi bất cứ điều gì, hãy dành thời gian để hiểu thật, hoà nhập thật. Không phải vì mình yếu đuối hay ngại va chạm, mà vì cái đích cuối cùng không phải là chứng minh mình giỏi hơn người cũ, mà là để cái tập thể mình đang dẫn dắt đi xa hơn.
Căn nhà nào cũng có lý do nó được xây như vậy. Chỉ là đôi khi, người xây nó ban đầu đã đi mất, còn lại mỗi cái tường để mình đoán.