Danh sách đó bắt đầu rất ngoan.
Một cái widget chat để nhúng vào web app. Gọn, rõ, đủ dùng. Rồi tôi viết thêm một dòng: Zalo OA. Hợp lý chứ, người Việt nhắn Zalo nhiều hơn nhắn web. Thêm dòng nữa: Zalo mini app. Rồi Facebook. Rồi Instagram. Rồi mobile app. Viết tới đó tay vẫn còn muốn viết tiếp.
Trong đầu tôi lúc đó là một viễn cảnh rất đẹp: bất kể khách có nhu cầu gì, dùng giao diện nào, chỉ cần vài cú click là Harnix có mặt ở đó. Nhu cầu nào cũng setup được. Kênh nào cũng phủ được.
Rồi một câu hỏi rơi xuống, không báo trước.
Ủa. Mình đã bán được cho ai đâu?
Một người, nhiều cái mũ, và cái mũ hay vẽ nhà
Tôi có một thói quen hơi phiền: hay tự phản biện chính mình. Đang hăng say thì tự dưng một giọng khác trong đầu chen vào, hỏi mấy câu rất khó chịu. Phần lớn thời gian nó làm tôi chậm lại. Lần này thì nó cứu tôi.
Làm Harnix, tôi đội cùng lúc mấy cái mũ. Sáng là người làm kinh doanh, trưa là người làm marketing, tối là kỹ sư, khuya là người tự tay gõ từng dòng code. Mỗi cái mũ nhìn cùng một vấn đề theo một kiểu. Đổi mũ liên tục thì mệt, nhưng cũng thú vị, vì đôi khi cái mũ này bắt quả tang cái mũ kia đang làm điều gì đó rất... ngớ ngẩn.
Hôm đó, cái mũ đang cầm bút là cái mũ kỹ sư. Nói đúng hơn là cái mũ kiến trúc sư.
Kiến trúc sư thì mê vẽ. Bản vẽ nào cũng muốn đẹp, phòng nào cũng muốn đủ tiện nghi. Phòng khách rộng. Bếp có đảo. Phòng ngủ có ban công. Thêm phòng xông hơi cho sang. Thêm thang máy cho tiện. Bản vẽ càng dày, cảm giác mình càng giỏi.
Chỉ có một chi tiết nhỏ bị bỏ quên: chưa có ai đặt cọc mua căn nhà này cả.
Zalo OA là một phòng. Mini app là một phòng. Facebook, Instagram, mobile app, mỗi thứ một phòng. Tôi đang say sưa vẽ một căn biệt thự mười phòng cho một gia chủ mà tôi còn chưa gặp mặt. Thậm chí chưa biết người đó cần nhà ba phòng, hay chỉ cần một cái chòi có mái che mưa là đủ.
Hai căn nhà, cùng một buổi tối
Thử kể lại buổi tối đó theo hai cách.
Cách thứ nhất. Tôi gạt câu hỏi kia sang một bên. "Cứ xây đi, có nhiều kênh thì bán dễ hơn." Tôi lao vào làm tích hợp Zalo OA, rồi mini app, rồi Facebook. Mỗi kênh có một bộ luật riêng, một kiểu xác thực riêng, một mớ lỗi riêng. Vài tháng trôi qua. Căn nhà có thêm nhiều phòng, phòng nào cũng sáng đèn. Và trong nhà không có một ai.
Tôi khá chắc, nếu chọn cách này, tới giờ tôi vẫn chưa có dịp ngồi xuống trò chuyện với vị khách đầu tiên của mình. Cũng chẳng có thương vụ nào được chốt cả. Không phải vì sản phẩm dở, mà vì tôi bận vẽ nhà tới mức quên ra mở cửa.
Cách thứ hai. Tôi dừng bút. Không xé bản vẽ, chỉ gấp nó lại, cất vào ngăn kéo. Ngăn kéo đó có tên là backlog. Rồi tôi quay lại với cái phòng duy nhất đã xây xong, cái widget cho web app, và bắt đầu đi tìm người thật sự muốn bước vào phòng đó.
Đó là cách tôi đã chọn. Căn nhà hiện tại nhỏ hơn bản vẽ rất nhiều. Nhưng nó đã có người gõ cửa.
Ngăn kéo bản vẽ không phải thùng rác
Có một nỗi sợ âm thầm khiến người dồi dào ý tưởng rất khó nói "chưa": sợ phí. Ý tưởng hay vậy mà bỏ thì tiếc. Lỡ sau này cần thì sao.
Tôi xử lý nỗi sợ đó bằng cách tách hai việc ra: nghĩ ra và xây. Nghĩ ra thì cứ nghĩ, thoải mái, không giới hạn. Nghĩ xong ghi vào backlog, đóng ngăn kéo lại. Ý tưởng không mất đi đâu cả, nó chỉ chưa tới lượt.
Vậy khi nào thì tới lượt?
Với bối cảnh hiện tại của tôi, quy tắc khá đơn giản: cứ khoảng ba người cùng hỏi về một vấn đề, vấn đề đó mới được cân nhắc đưa vào kế hoạch xây dựng.
Một người hỏi có thể là ngẫu nhiên. Hai người hỏi có thể là trùng hợp. Ba người gõ cửa cùng hỏi "nhà anh có phòng này không?" thì đó là tín hiệu rằng căn phòng đó nên có thật.
Con số ba không có gì thần thánh. Có thể sau này sẽ là năm, là mười, tuỳ giai đoạn. Điều quan trọng là quyết định xây phòng mới đến từ người gõ cửa, không đến từ cái tôi của người vẽ.
Nói thì dễ. Tôi vẫn thỉnh thoảng mở ngăn kéo ra, ngắm lại bản vẽ Zalo mini app, tặc lưỡi. Đẹp thiệt. Rồi đóng lại.
Câu hỏi tôi sẽ hỏi bên ly cà phê
Giả sử bạn là một kỹ sư, đang ôm một side project, và đang hăng say kể với tôi: "Em định làm thêm cái này, cái này, rồi cái này nữa."
Tôi sẽ không giảng gì về MVP hay product-market fit. Tôi chỉ hỏi một câu:
"Ai đang xài cái này của em?"
Hoặc nếu muốn cụ thể hơn: "Có bao nhiêu người đang dùng tính năng em vừa làm xong?"
Thường thì không cần tôi nói thêm gì. Người hỏi sẽ tự im lặng vài giây, rồi tự nhận ra căn phòng mình vừa sơn sửa kỹ càng nhất chưa có ai bước vào. Tôi biết cảm giác đó, vì tôi cũng từng tự hỏi mình đúng câu ấy.
Nhưng có một ngoại lệ, và tôi nghĩ nó đáng được nói rõ.
Nếu bạn xây chỉ để học, để thử một công nghệ mới, để được vọc cho đã tay, thì quên hết những gì tôi vừa nói đi. Cứ vẽ. Cứ xây phòng xông hơi, xây thang máy, xây cả bể bơi trên sân thượng nếu thích. Căn nhà đó vốn dĩ là để bạn ở, không phải để bán.
Let's enjoy, dude.
Một phòng, và một tiếng gõ cửa
Danh sách hôm đó vẫn còn nguyên trong ngăn kéo. Zalo OA, mini app, Facebook, Instagram, mobile app. Không dòng nào bị xoá.
Có thể một ngày nào đó, sẽ có ba người cùng gõ cửa hỏi về Zalo. Khi đó tôi sẽ mở ngăn kéo, lấy bản vẽ ra, và xây căn phòng ấy với một niềm vui rất khác: niềm vui của người biết chắc có ai đó đang chờ để bước vào.
Còn bây giờ, căn nhà của tôi chỉ có một phòng.
Nhưng đèn đang sáng, và có người ngồi trong đó.
